Trang chủBKTT Thiếu nhiBKTT Phổ thôngBKTT Nâng caoBKTT Tổng hợpVăn minh thế giớiKhám phá & Phát minhCác nướcĐại từ điểnMultimediaHướng dẫn  
 
 
Tiêu điểm
Những hậu quả của nền văn minh...
Quá trình tiến hóa của các ngôi sao
Một sự kiện hiếm có: những...
Bối cảnh xuất hiện của con người
Sự tìm kiếm chất đen - thấu...
Phân tử hữu cơ trong vũ trụ....
Những biến đổi của bề mặt Trái đất
Sinh học và nguồn gốc của sinh...
Nguyên tố trong vũ trụ - hóa...
Nghe lỏm tín hiệu của những...
Thư viện ảnh
Rất hấp dẫn & phong phú
Hấp dẫn
Bình thường
Ít thông tin, kém hấp dẫn
 
  
Bạn chưa đăng nhập!
 Trí tuệ Nhân loại   Hỏi đáp Đông-Tây


1024- (Kỷ 517, ngày 20~12~2004)

            ĐỘC GIẢ: Xin cho biết hai tiếng “ỷ giốc'' nghĩa là gì. Có ý kiến cho rằng đây là hai tiếng Nôm (thuần Việt) và ''giốc” ở đây thực chất cũng là một với ''dốc'' trong ''dốc núi'', ''xuống dốc'', v.v.. Nhưng lại có ý kiến cho rằng đó là hai tiếng Hán Việt. Vậy ý kiến nào đúng?

            AN CHI: Hai tiếng mà ông hỏi không phải là "thuần Việt'' và tiếng thứ hai cũng chẳng có liên quan gì đến dốc trong dốc núi, xuống dốc, v.v… cả, vì đây lại là giốc. Đó là hai tiếng Hán Việt mà Hán tự . Chữ thứ nhất có khi bị nhầm với chữ  còn chữ thứ hai thì cũng có thể viết thành .

            Âm chính xác của chữ kỷ (cẩn ỷ thiết) hoặc ky (cát y thiết) chứ dứt khoát không thể là ''ỷ” như một số người đã đọc nhầm rồi lưu truyền cho đến nay. Chữ  là một chữ thuộc thanh mẫu kiến  chứ không phải thanh mẫu ảnh  nên nó phải có phụ âm đầu [k] chứ không phải là ''không có gì''. Sở dĩ có sự nhầm lẫn đó là do thói quen ''vọng tự sinh âm'', như chúng tôi đã nói đến trên KTNN 514 khi cải chính ''A Phòng cung” và ''Tuyên Phòng cung” thành A Bàng cungTuyên Bàng cung. Ở đây hoặc người ta đã nhầm kỷ với , hoặc thấy cả hai chữ đều có thanh phù là kỳ  nên mới đọc chữ trước (kỷ) theo âm của chữ sau (ỷ) vì chữ sau thông dụng hơn (nên dễ biết hơn) còn chữ trước thì ít dùng hơn (nên cũng ít người biết hơn). Còn giốc là âm xưa của chữ  mà âm Hán Việt thông dụng hiện đại là giác (như trong giác đấu,  giác trục , v.v… Giốc cũng chính là tên của một âm trong ngũ âm (cung, thương, giốc, trỉ (thường đọc thành ''truỷ” hoặc “chủy'',  vũ), cũng ghi bằng chữ . Giữa giốc giác thì giốc xưa hơn vì còn giữ lại được vận [ok] cổ xưa của chữ  mà âm cổ Hán Việt là cốc, vẫn còn tồn tại trong tiếng Việt hiện đại (như trong nâng cốc, cốc bia, cốc kem, v.v.) nếu ta biết rằng giác  còn có nghĩa là một dụng cụ dùng để đựng rượu mà uống, như chúng tôi đã có nói đến trên một kỳ CĐCT.

            Tóm lại, âm chính xác của hai tiếng đang xét là kỷ giốc hoặc ky giốc chứ không phải ''ỷ giốc”. Nhưng kỷ  giốc (ỷ giốc) nghĩa là gì?

            Việt-Nam tự-điển của Lê Văn Đức ghi và giảng như sau:

            ''Ỷ-giốc. C/g ỷ-giác, có thể dựa vào lấy thế: Thế ỷ-giốc”.

            Đây là một lời giảng mơ hồ. Đồng thời đây cũng chỉ là một kiểu vọng văn sinh nghĩa vì, như đã nói chữ  không đọc thành ''ỷ" mà dù có đọc thành ''ỷ" thì nghĩa của nó cũng chẳng phải là ''dựa vào", ''nương tựa", ''cậy thế”. Rõ ràng là tác giả đã nhầm chữ kỷ bị đọc thành ''ỷ" với chữ  chính cống vì chính chữ này mới có nghĩa là ''dựa vào'', ''nương tự”, ''cậy thế''.

            Thực ra thì kỷ  ở đây là bắt lấy chân một con vật còn giốc (giác)  là nắm lấy sừng một con vật. Ta có một thí dụ rất hay - cũng là thí dụ đầu tiên trong thư tịch - trong đó hai tiếng kỷgiốc cùng được dùng trong một câu. Đó là một câu trong sách Tả truyện (Tương Công thập tứ niên):

            ''Thí như bộ lộc, Tấn nhân giốc chi, chư Nhung kỷ  chi.”,

            nghĩa là:

            “(Đối với kẻ địch) ta cũng làm như khi bắt hươu, binh lính nước Tấn nắm sừng của chúng còn người Nhung thì nắm chân chúng.''

            Chính xuất phát từ ý của câu trên đây mà về sau người ta đã ghép kỷ (ỷ) với giốc thành kỷ giốc (ỷ giốc) để chỉ hành động tấn công kẻ địch từ hai phía (tả, hữu hoặc trước, sau). Từ đây lại phái sinh thêm cái nghĩa ''tách một phần binh lực ra để kìm hãm quân địch hoặc để chi viện cho phe mình''. Trên đây là lời giảng về hai tiếng kỷ giốc, bị đọc thành ỷ giốc, đã cho trong Từ hải, bản tu đính 1989 (Thượng Hải, in lần thứ tư, 1997, tr.789).

            Cứ như trên thì cái nghĩa của hai tiếng kỷ giốc, bị đọc thành ''ỷ giốc'', đã cho trong Việt-Nam tự-điển của Lê Văn Đức, chẳng có liên quan gì đến cái nghĩa đích thực của hai tiếng này cả.

 

Xem thông tin tác giả tại đây    Phản hồi

 Trí tuệ Nhân loại   Hỏi đáp Đông-Tây
Lại nói về chuyện ''dĩ thực vi thiên" hay ''vi tiên”.
“Văn nghệ” nghĩa là gì?
“Ỷ giốc” nghĩa là gì?
Thơ của Đỗ Phủ hay là của Giả Đảo?
Tam giang (ba sông) trong câu đối ở Đình Bình Hòa (TPHCM) là những con sông nào?
Bùi Chu chỉ có người họ Đỗ và họ Vũ thì tại sao đó có thể là ''bãi của người họ Bùi''?
Dị Cơ hay Thực Kỳ?
Từ nguyên của “bóp” và “ví”.
Lại chuyện ''dĩ thực vi thiên'' hay ''vi tiên''
Duyệt theo chủ đề
BKTT Thiếu nhi
BKTT Phổ thông
BKTT Nâng cao
BKTT Tổng hợp
BKTT Phụ nữ
Văn minh thế giới
Khám phá & Phát minh
Từ điển
Các nước
Đất nước Việt Nam
Lịch sử & Văn hoá Thế giới
Hiện tượng bí ẩn & kỳ lạ
Tử vi và Phong thuỷ
Danh nhân Thế giới
Danh ngôn nổi tiếng
Trí tuệ Nhân loại
Thơ ca & Truyện ngắn
Ca dao Tục ngữ
Truyện cổ & Thần thoại
Truyện ngụ ngôn & Hài hước
Học tập & Hướng nghiệp
Giải trí - Game IQ - Ảo thuật
Câu đố & Trí thông minh
Cuộc sống & Gia đình
Hoạt động Thanh thiếu niên
Trang chủ  |  Danh ngôn nổi tiếng  |  Danh nhân Thế giới  |  Từ điển  |  Câu hỏi - ý kiến
© 2007-2012 www.bachkhoatrithuc.vn. All rights reserved.
Giấy phép thiết lập trang thông tin điện tử tổng hợp trên Internet số 1301/GP-TTĐT, cấp ngày 30/11/2011.
Công ty TNHH Dịch Vụ Trực Tuyến Polynet Toàn Cầu Làm web seo top google